سندروم مورتون:
سندروم مورتون بیماریی است که به شکل درد شدید و اغلب غیر قابل تحمل هنگام پیاده روی خود را نشان می‌دهد.

هالوکس والگوس که «پینۀ پا» نیز نامیده می‌شود، به علت انحراف بیش از حد انگشت بزرگ پا به سمت خارج ایجاد می‌شود، و همراه با تورم و التهاب در آن ناحیه است. مسئول دردها، کف پوشیدن نامناسب و انحراف ها هستند، عمدتاً زنان دچار این عارضه می‌شوند. سندروم مورتون نیز عموماً آسیبی است که در کف پا بروز پیدا می‌کند، اما از توموری خوش خیم و کوچک بر روی یک رشتۀ عصبی در کف پا ناشی می‌شود.

این تومور اغلب بین انگشتان سوم و چهارم به وجود می‌آید. ضمناً باعث ایجاد درد بر کف پا حین تکیه بر آن می‌گردد. این درد هنگام راه رفتن شدید و حتی غیر قابل تحمل است و گاهی اوقات تا سطح انگشتان پا نیز انتشار می‌یابد. و فرد را مجبور به توقف و درآوردن کفش ها می‌کند.

توجه به کفش ها
این سندروم یا متتارسالژیای مورتون اغلب ارتباط نزدیکی با کفش دارد. ضمناً این عارضه بر اثر پوشیدن کفش های بسیار تنگ، فشرده شدن شدید قسمت های جلوی پا و ارتفاع پاشنۀ کفش که فشار بسیار زیادی را بر کف پا وارد می‌کند، به وجود می‌آید. اما وجود یک نوع شکل خاص از کف پا نیز عامل به وجود آورندۀ این ناراحتی است.

تشخیص و درمان
درد بسیار شدید و کوتاه هنگام راه رفتن، و همچنین موضع ایجاد آن، تشخیص را آسان می‌کنند، ضمناً فشاری که پزشک بر کف پا وارد می‌کند نیز روشی دیگر برای نزدیک تر شدن به تشخیص درست است. انجام MRI یا اسکن نیز باعث مشاهدۀ تومور می‌گردند و می‌توانند به تشخیص بهتر کمک کنند. اولین درمان بر پایۀ پوشیدن کفش های کم فشارتر قرار دارد، قسمت جلوی این نوع کفش ها گشادتر، پاشنه های شان کوتاه تر و کف های شان تسکین دهندۀ درد هستند. تزریق موضعی کورتیکوزتروئید نیز ممکن است تجویز شود. اما اگر درد همچنان باقی بماند، باید به خارج کردن تومور از راه جراحی و برش رباط های کف پا متوسل شد.
plantar_fasciitis_treatment

فاشیای پلانتار Plantar fascia یک لیگامان بلند و نازک است که درست زیر پوست کف پای شما قرار گرفته است. این لیگامان از پاشنه پا به زیر پنجه پا کشیده شده و موجب قوس کف پا میشود.

یک سر این رباط به سطح زیرین استخوان پاشنه یا کالکانه Calcaneous در محلی که به آن توبرکل پاشنه Calcaneal tubercle میگویند متصل شده و سر دیگر آن پهن شده و به بند پرگزیمال (بند پرگزیمال اولین بند انگشت است که به کف پا متصل میشود) تمامی انگشتان پا متصل میشود.

علت درد پاشنه پا

  بر اثر فشار بیش از حد به فاشیای پلانتار محل اتصال آن به استخوان پاشنه دچار کشیدگی و پارگی های میکروسکوپی میشود. پاسخ بدن به این اتفاق، التهاب و درد است. دردی که در محل اتصال این لیگامان به پاشنه احساس میشود.

 پلانتارفاشیاتیس  که شایعترین علت ایجاد درد زیر پاشنه پا:

   درد پاشنه به علل متفاوتی ایجاد میشود ولی شایعترین علت آن فاسئیت پلانتار Plantar fasciitis است. فاسئیت پلانتار بیماری بسیار شایعی است حدود ده درصد از افراد در طول زندگی خود  به این بیماری مبتلا میشوند. این بیماری بر اثر التهاب در فاشیای پلانتار ایجاد میشود.

                               

 

چه عواملی زمینه این بیماری را مساعد میکنند؟

مهمترین عواملی که موجب فراهم شدن زمینه مساعد برای بروز این بیماری میشوند عبارتند از:

• سفت بودن عضلات پشت ساق پا یا سفت بودن تاندون آشیل که موجب میشوند فرد نتواند به راحتی پشت پایش را به بالا ببرد.

• چرخش کف پا به خارج یا پرونیشن Pronation و در نتیجه افزایش فشار به فاشیا

• چاقی

• قوس کف پای زیاد یا کم (صافی کف پا)

• ضربات مکرر به کف پا مانند فعالیت های ورزشی که در آن پاشنه پا بطور مکرر به زمین کوبیده میشود.

• فعالیت بدنی جدید یا افزایش شدت فعالیت بدنی که در قبل هم داشته ایم

• راه رفتن روی زمین سخت یا ناهموار

• کفش نامناسب

• افزایش سن و تغییر یافتن جنس بافت فاشیای پلانتار

خار پاشنه چیست؟

تفکر بسیار شایعی در بین مردم و حتی پزشکان رواج دارد که درد پاشنه پا به علت خار پاشنه است. گرچه خیلی از افرادی که فاسئیت پلانتار دارند برجستگی کوچک استخوانی در زیر استخوان پاشنه دارند که به آن خار پاشنه میگویند، توجه به این نکته مهم است که علت درد، خار پاشنه نیست. وجود یک برجستگی استخوانی در زیر استخوان پاشنه علت درد آن ناحیه نیست همانطور که با خارج کردن این برجستگی استخوانی درد از بین نمیرود. از هر ده نفر یک نفر خار پاشنه دارد ولی همه آنها درد ندارند.

خصوصیات درد پاشنه چیست؟

 درد در زیر پاشنه مهمترین علامت این بیماری است. درد در صبح وقتی از رختخواب بلند میشویم در چند قدم اول بیشتر است. یا بعد از مدتی نشستن و یا رانندگی وقتی بلند شده و شروع به راه رفتن میکنیم در چند قدم اول درد شدید است ولی بعد از چند دقیقه یا کمتر، شدت درد کم شده یا از بین میرود. گاهی درد در حین راه رفتن و دویدن ایجاد میشود ولی در اکثر اوقات شدت درد بعد از راه رفتن است.

تشخیص

تشخیص این بیماری با صحبت پزشک با بیمار و معاینه است و نیازی به بررسی پاراکلینیکی ندارد. در معاینه فشار به زیر پاشنه در ناحیه ایکه به سمت داخل پاشنه نزدیکتر است موجب احساس درد میشود

   درمان درد پاشنه یک درمان طولانی مدت است که نیاز به همکاری زیاد بیمار با پزشک معالج دارد. هدف از درمان عبارتست از

• کاهش التهاب و درد در ناحیه پاشنه

• دادن فرصت التیام به پارگی های میکروسکوپی در فاشیای پلانتار

• اصلاح انعطاف پذیری، قدرت عضلات در ساق و کف پا و بیومکانیک پا

• آماده کردن بیمار برای برگشت به فعالیت بدنی روزانه و ورزشی

   درمان این بیماری در اکثر بیماران نیاز به جراحی ندارد. با درمان از هر ده نفر حدود هشت نفر در عرض یک سال خوب میشوند و از هر صد نفری که به این مشکل مبتلا میشوند ۹۵ نفر بدون نیاز به عمل جراحی بهبود میابند. هر چه درمان زودتر شروع شود موثرتر و مفیدتر است.

    قدم اول در درمان یافتن علت زمینه ساز و مساعد کننده برای بروز این بیماری است که پزشک معالج آنها را یافته و تا حد امکان رفع میکند. با این حال اقدامات عمومی وجود دارند که میتوان آنها را در درمان تمامی انواع درد ناشی از فاسئیت پلانتار بکار برد. مهمترین این  اقدامات عبارتند از :

 کفی

    یکی از اصول درمان فاسئیت پلانتار استفاده از کفی است. کفی ها قطعاتی از جنس پد یا نمد یا پنبه کوبیده شده هستند که در مناطق مختلف کف پا گذاشته میشوند و هدف از آنها باز توزیع مناسب نیروهای وارده به قسمت های مختلف کف پا است تا فشار بطور مناسبی به فاشیای پلانتار وارد شود. از دو نوع کفی برای درمان فاسئیت پلانتار استفاده میشود.این کفی ها با تجویز در کلینیک های ارتوپدی فنی طبق پای فرد طراحی و ساخته می شوند این کفی ها یا در کفش قرا میگیرند و یا اگر از جنس سبکی ساخته شده باشند میتوان آنها را به زیر کف پا چسباند.در صورتیکه امکان چسباندن آنها در زیر پا باشد موثرترند. البته قرار دادن آنها در کفش راحت تر است ولی کفی هایی که معمولا در بازار بصورت آماده در دسترس هستند  استاندارد نبوده و ممکن است اندازه آنها طوری باشد که در داخل کفش شما جفت و جور نشوند و برای پا آسیب رسان باشد.

• کفی در زیر قوس کف پا : این کفی ها را درست در زیر قوسی که در وسط و طرف داخل زیر پای شما قرار دارد گذاشته میشوند. هدف از آنها حمایت از قوس کف پا و کاهش فشار به فاشیای پلانتار میباشد.

         

   

                       

• کفی در زیر پاشنه : این کفی ها درست زیر پاشنه پا قرار میگیرند و هدف از آنها اینست که زیر توبرکل پاشنه که بیشترین محل احساس درد است نرم باشد و فشار کمتری به آن قسمت وارد شود.

 کفی ژلاتینی برای زیر پاشنه

 در زیر هر دو پاشنه خود کفی بگذارید حتی اگر یک پاشنه شما درد دارد.

کفش مناسب

 استفاده از کفش هایی که کفی آنها در ناحیه پاشنه نرم و راحت است و کل کفی آن قوسی دارد که زیر کف پا را حمایت میکند مناسب است. کفش های ورزشی مرغوب اغلب این خواص را دارند

استراحت

    مهمترین اقدام درمانی استراحت است. باید به پا استراحت داد به این معنی که تا مدتی باید کمتر سر پا ایستاد و راه رفت. با هر قدمی که برداشته میشود فاشیای کف پا دچار کشش میشود و التهاب و درد بیشتر میشود. فاشیای پلانتار آزرده شده باید مدتی استراحت کند تا بتواند بتدریج خود را بازسازی کرده به حالت اول برگردد. اگر بیمار راه رفتن را ادامه دهد این فاشیا را بطور مکرر تحت کشش قرار داده و اجازه بهبودی به آن را نمیدهد. پس سعی کنید فعالیت های روزانه ای را که موجب افزایش درد شما میشود را کاهش دهید. روی زمین سخت راه نرفته و ندوید.

   اگر درگیر فعالیت وزشی خاصی هستید که در آن پاشنه پا تحت ضربات و فشار مداوم است باید این فعالیت ورزشی را کم و یا حتی موقتاً قطع کنید.

 سرما

    پاشنه پا را به مدت ۲۰-۱۵ دقیقه روی یک بطری یخ زده یا کیسه پلاستیکی حاوی تکه های یخ بگذارید. اگر میخواهید اینکار را روزی یکبار انجام دهید بهترین وقت آن قبل از خوابیدن است ولی توصیه میشود سرد کردن پاشنه را روزی ۴-۳ بار انجام دهید.

استفاده از بطری حاوی یخ برای سرد کردن

استفاده از کیسه پلاستیکی حاوی نخود یخ زده برای سرد کردن کف پا

 گرم کردن پا به تنهایی مفید نیست و ممکن است درد را بدتر کند. میتوانید از گرم کردن و سرد کردن متناوب پا استفاده کنید. در این حال سعی کنید مراحل را با سرد کردن پایان دهید

نرمش

     انجام برخی نرمش های خاص که عضلات پشت ساق فاشیای پلانتار را تحت کشش ملایم قرار داده و آنها را نرم و قابل انعطاف میکنند در درمان این بیماری بسیار موثرند. این نرمش ها عبارتند از

کشش عضلات پشت ساق

    به طرف یک دیوار بایستید. یک پا را جلوتر از پای دیگر قرار دهید طوریکه یک زانو کمی خم و و زانوی دیگر کاملاً صاف باشد. کف هر دو دست را هم به دیوار جلو تکیه میدهیم. سپس بدون اینکه محل کف پاها روی زمین را تغییر دهیم سعی میکنیم تنه خود را به دیوار نزدیک تر کنیم، زانوی خم شده را بیشتر خم کنیم تا در پایی که زانویش صاف است مچ پا بیشتر خم شود. با این کار عضلات پشت ساق و تاندون آشیل تحت کشش قرار میگیرند. این کار را خیلی به آرامی انجام دهید تا وقتی که یک کشش ملایم را در پشت پا احساس کنید. وضعیت را برای ده ثانیه حفظ کرده و سپس به  آرامی به حالت اول باز گردید. نرمش را ۲۰ مرتبه تکرار کنید.

 

کشش فاشیای پلانتار

    در حالت نشسته پای مبتلا را روی زانوی سالم قرار میدهیم و پنجه پا را با دست گرفته و به طرف خود میکشیم تا فاشیای کف پا در حالت کشش قرار گیرد. به مدت ده ثانیه این کشش را ادامه داده و سپس به حالت اول باز میگردیم. ۲۰ مرتبه نرمش را انجام میدهیم.

از مهمترین اقدامات درمانی برای بهبود درد پاشنه پا انجام نرمش های کششی است. هدف از انجام این نرمش ها افزایش قابلیت انعطاف فاشیای پلانتار و عضلات پشت ساق و تاندون آشیل است.

بهترین موقع انجام ورزش بلافاصله بعد از بلند شدن از خواب است البته بهتر است این نرمش ها روزی ۳-۲ بار انجام شوند. 

    توصیه میشود به محض برخاستن از خواب مچ پا ها را ده مرتبه به بالا و پایین حرکت دهید. ماساژ طولی کف پا هم مفید است و میتواند درد را کاهش دهد.

نرمش هایی که برای درمان این بیماری انجام میشوند عبارتند از :

نرمش با توپ

     یک توپ تنیس را زیر کف پا گذاشته و با کف پای خود آنرا غلت دهید. این کا را ابتدا در حالت نشسته انجام دهید و بعد از اینکه در انجام آن متبحر شدید آنرا در حالت سر پا انجام دهید. در حال انجام آن سعی کنید کف پا را با نیروی ملایمی به توپ فشار دهید.

            

کشش عضلات کاف

    روبروی یک دیوار بایستید و کف هر دو دست را روی دیوار قرار دهید به طوریکه کف دستها در امتداد و سطح شانه ها باشند. پای مشکل دار را یک قدم عقب تر از پای سالم قرار دهید. سعی کنید در تمام طول ورزش کف پای شما روی زمین باشد و پاشنه شما از زمین بلند نشود. کم کم زانوی طرف سالم را خم کرده و تنه خود را پایین بیاورید. بدین ترتیب در عضلات پشت ساق خود احساس کشش میکنید. این وضعیت کشش را ۳۰-۱۵ ثانیه حفظ کرده و دوباره به سر جای اول برگردید. نرمش را ۴-۲ مرتبه تکرار کنید. هدف از این نرمش کشش دادن عضلات پشت ساق و تاندون آشیل است. این نرمش را روزی ۳ بار و هر روز انجام دهید.

         

کشش با ملحفه

     وسط یک ملحفه را زیر پنجه پا قرار دهید و دو طرف ملحفه را با دو دست خود بگیرید. زانوی خود را کاملا صاف و مستقیم نگه دارید. با دو دست ملحفه را به سمت خود بکشید تا کف پای شما به سمت بالا بیاید. این وضعیت کشش را ۳۰-۱۵ ثانیه حفظ کرده و دوباره به سر جای اول برگردید. نرمش را ۴-۲ مرتبه تکرار کنید.

        

کشش عضلات کاف و فاشیای پلانتار

     طبق شکل روی یک پله بایستید. دست های خود را به چیزی تکیه دهید تا نیفتید. اجازه بدهید پاشنه های شما از لبه پله به آهستگی پایین بیایند و در تمام این مدت عضلات پشت ساق خود را شل و ریلاکس نگه دارید. در این حال شما یک احساس کشش را در عضلات پشت ساق و کف پای خود میکنید. این وضعیت کشش را ۳۰-۱۵ ثانیه حفظ کرده و دوباره به سر جای اول برگردید. نرمش را ۴-۲ مرتبه تکرار کنید.

       

چین دادن حوله

     در حالی که نشسته اید یک حوله را روی زمین گذاشته و کف پای خود را روی آن قرار دهید. سعی کنید در حالیکه پاشنه شما روی زمین بی حرکت است با انگشتانتان ملحفه را به سوی خودتان چین داده و به عقب بیاورید و سپس برعکس، سعی کنید با انگشتان خود حوله را صاف کنید. بعد از مدتی که به این نرمش عادت کردید بر روی جلو حوله یک وزنه سبک قرار داده و سعی کنید همین نرمش را انجام دهید. با گذاشتن وزنه در واقع انجام دادن نرمش را کمی مشکل تر کرده اید.

             

برداشتن تیله

سعی کنید با کمک انگشتان پا تیله ها را از روی زمین برداشته و در داخل یک لیوان بیندازید

        

کاهش وزن

وزن زیاد فشار زیادی را به فاشیای پلانتار وارد میکند. در این بیماری هر کیلوگرم کاهش وزن با ارزش است.

 اسپلینت شبانه

     معمولاً وقتی فرد در شب میخوابد کف پایش به پایین خم شده و این موجب میشود تا فاشیای پلانتار ریلاکس شده و در صبح که فرد از خواب بلند میشود طول آن قدری کوتاه تر شده است و همین امر موجب شدت درد صبحگاهی است. با استفاده از یک آتل یا اسپلینت در هنگام خواب که به پا و ساق بسته میشود مچ پا در حالت ۹۰ درجه نگه داشته شده تا کشش فاشیای پلانتار در حین خواب حفظ شود.این اسپیلنتها توسط متخصص ارتوپدی فنی در کلینیک های توانبخشی  برای فرد ساخته می شوند. این روش گرچه کمی ناراحت کننده است ولی موثر است.

  

         نمونه ای از یک اسپلینت شبانه

     شوک ویو تراپی Extracorporal shockwave therapy ESWT

  در این روش که به توسط  فیزیوتراپی انجام میشود با تاباندن اشعه اولترا سونیک به ناحیه پاشنه روند ترمیم آسیب های فاشیای پلانتار تسریع میشود. اثر این روش در همه بیماران یکسان نبوده و ثابت شده نیست.

ماساژ درمانی

 گاهی اوقات انجام ماساژ های مناسب برای کاهش کشش و سفتی در کف پا و عضلات پشت ساق موثر واقع میشوند

             

تیپینگ

      گاهی اوقات تپینگ Taping کف پا به توسط فرد خبره میتواند موجب کاهش استرس به فاشیای پلانتار شود. در این مورد مقاله جداگانه ای وجود دارد که میتوانید به آن مراجعه کنید.

 تزریق کورتن

    این روش درمانی تنها در مواردی که درمان های قبلی موثر واقع نشوند انجام میشود. تزریق دارو در محل درد توسط پزشک معالج انجام شود. توجه داشت باشیم که تزریق های مکرر خطرناک بوده و ممکن است بر اثر این تزریقات فاشیای کف پا پاره شده و فرد دچار صافی کف پا و درد مزمن شود. عارضه دیگر این تزریقات از بین رفتن چربی کف پا است.

برای موفق شدن در درمان باید

•    درمان هر چه زودتر شروع شود نتیجه آن بهتر است پس به محض شروع علائم باید درمان را شروع کرد.

•    بهبودی و از بین رفتن درد ممکن است به چند هفته تا چند ماه زمان نیاز داشته باشد. صبر داشته باشید و درمان ها را ادامه دهید