در بیماری خار پاشنه، واقعا همانطور که اسم بیماری بر می‌آید خاری در پاشنه ایجاد شده است. خار پاشنه یک برجستگی کوچک و تیز استخوانی است. 375x321_heel_spur

خارپاشنه چگونه ایجاد می‌شود؟ خار پاشنه اگرچه به عنوان یکی از علل شایع درد زیر پاشنه پا در نظر گرفته می‌شود، ولی باید دانست خارپاشنه یک علت واقعی درد نیست بلکه با درد همراهی می‌کند و خود آن ناشی از یک حالت بیمار گونه در کف پاست و در حقیقت معلول است نه علت. برای فهم علت تشکیل آن باید ساختمان کف پا  را در نظر گرفت. کف پا یک قوس طولی از عقب به جلو دارد یعنی پاشنه پا و انگشتان روی زمین هستند و وسط کف پا بالاتر از سطح زمین است و یک قوس به سمت بالا تشکیل می‌دهد. دو سر این قوس یعنی پاشنه و انگشتان پا توسط یک بافت نواری شکل و سفت به نام فاشیای کف پا به هم وصل هستند. وقتی راه می‌رویم و روی پا وزن می‌گذاریم قوس کف پا زیر وزن بدن تمایل به باز شدن و صاف شدن روی زمین پیدا می‌کند و بنابراین دو سر این قوس از هم دور می‌شوند و باند متصل کننده آنها یعنی فاشیای کف پا کشیده می‌شود. در اثر وزن زیاد وزیاد راه رفتن یا شکل نامناسب کف پا به مرور و با بالا رفتن سن، فشارها بیشتر شده و در محل اتصال فاشیای کف پا به پاشنه، التهاب وتورم رخ می‌دهد که بیماری التهاب فاشیای کف پا یا (فاشئیست پلانتر) نام دارد و به این خاطر درد زیر پاشنه ایجاد می‌شود. کم کم به دنبال آن در محل چسبیدن فاشیای کف پا به زیرپاشنه استخوان‌سازی رخ می‌دهد و یک استخوان کوچک و تیز متصل به پاشنه به سمت این فاشیا ایجاد می‌شود و وقتی از پاشنه پا عکس می‌گیریم، آن را به صورت زائده در زیر پاشنه می‌بینیم که به آن خار پاشنه می‌گوییم. خارپاشنه و درد زیر پاشنه هر دو معلول یک فرایند هستند و معمولا هر دو با هم دیده می‌شوند. ولی خود خارپاشنه به تنهایی عامل درد نیست. البته باید ذکر کرد که تمامی دردهای زیر پاشنه از این فرایند و همراه با خارپاشنه نیستند. ولی شایع‌ترین علت درد زیر پاشنه همین است که ذکر شد. برای تشخیص دقیق علت درد پاشنه باید به پزشک مراجعه کرد. نشانه وجود خارپاشنه چیست؟ علامت اصلی خار پاشنه درد بوده که محل این درد زیر قسمت داخلی پاشنه پاست. این درد چه زمان‌هایی از شبانه‌روز بیشتر پیش می‌آید؟ این درد هنگام شروع راه رفتن، پس از مدتی استراحت کردن و نیز هنگام صبح که بیمار بیدار شده و راه می‌رود بیشتر احساس می‌شود. پس از مدت کوتاهی مقداری بهتر شده و در طول روز معمولا قابل تحمل است و سپس در انتهای روز بدتر می‌شود و با استراحت شبانه بهتر می‌شود، هنگامی که پزشک با شست دست خود قسمت داخلی زیر پاشنه را فشار می‌دهد، بیمار احساس درد می‌کند. معمولا وقتی بیماران به پزشک مراجعه می‌کنند هفته‌ها تا سال‌ها از بیماریشان می‌گذرد. آیا خار پاشنه همیشه با درد همراه است؟ خیر، ذکر شد که خارپاشنه علت درد نیست ولی معمولا با آن همراهی دارد و هر دو به دنبال بیماری دیگری به نام التهاب فاشیای کف پا ایجاد می‌شوند. در حقیقت باید گفت در افرادی که درد زیر پاشنه دارند در ۵۰ درصد موارد خارپاشنه در عکس رادیولوژی دیده می‌شوند و به صورت بر عکس افرادی که کاملا سالم هستند و هیچ گونه دردی زیر پاشنه ندارند، در ۱۶ درصد آنها خارپاشنه در عکس رادیولوژی دیده می‌شود و بنابراین این وجود خارپاشنه مساوی درد زیر پاشنه است. خارپاشنه در چه افرادی بیشتر دیده می‌شود؟ این بیماری هم در مردان هم در زنان دیده می‌شود. ولی شیوع آن در مردان کمی بیشتر از زنان است و اغلب بیماران فعال هستند، کار می‌کنند و راه می‌روند. تشخیص خار پاشنه چگونه است؟ اغلب پزشکان با معاینه کف پا متوجه این بیماری می‌شوند ولی معمولا یک عکس رادیولوژی هم درخواست می‌کنند که اغلب در آن خارپاشنه دیده می‌شود. اما همان گونه که ذکر شد در بیماری (التهاب فاشیای کف پا) که علت اصلی درد و نیز علت اصلی خارپاشنه است. فقط در ۵۰ درصد موارد خارپاشنه دیده می‌شود. به‌ندرت ممکن است پزشک به بیماری‌های که درد زیر پاشنه می‌دهند هم شک کند و برای تشخیص یا رد کردن آنها مثلا از اسکن استخوان و سی‌تی‌اسکن یا آزمایش خون استفاده کند.

درمان خارپاشنه چیست؟ درمان درد پاشنه ناشی از التهاب فاشیای کف پاخارپاشنه دیده شود و چه دیده نشود یکسان است. بسیار نادر است که این بیماری به جراحی نیاز داشته باشد. هیچ درمانی هم پیدا نشده که صددرصد موثر باشد و در هر درمانی احتمال آن است که بیمار پاسخ نگیرد. ذکر می‌شود که اگر درمان غیر جراحی به طور کامل و درست انجام شود و این درمان ۹ ماه ادامه یابد احتمال بهبود بیمار حدود ۹۰ درصد است. پس اولاً درمان طولانی مدت است و ثانیاً باز هم اثربخشی آن صددرصد نیست.

درمان غیر جراحی خارپاشنه چیست؟ در مراحل حاد درد معمولا داروهای ضد التهابی خوراکی مثل مسکن‌های ضدالتهابی داده می‌شود و همزمان توصیه می‌شود بیمار کمتر راه برود و وزن خود را نیز کم کند. کفش بیمار باید اصلاح شود یعنی تخت آن سفت و داخل پاشنه آن نرم باشد و حدود ۲ سانتی متر پاشنه داشته باشد. برای نرم‌تر شدن داخل پاشنه و کفش و برداشتن فشار مستقیم بر روی نقطه دردناک پدهای مخصوص تجویز می‌شود که داخل کفش گذاشته شود. در موارد درد حاد استفاده از کمپرس آب گرم یا کمپرس آب گرم وسرد به طور متناوب هم مفید است. فیزیوتراپی، ورزش‌های کششی فاشیای کف پا و تزریق موضعی دارو هم جزو درمان‌های غیر جراحی است. نقش فیزیوتراپی و ورزش‌های کششی کف پا چیست؟ فیزیوتراپی هم جز درمان‌های غیر جراحی است در فیزیوتراپی با ایجاد گرما در محل درد و نیز با کشیدن فاشیای کف پا به کاهش التهاب کمک می‌کند. برای کشیدن فاشیای کف پا معمولا توصیه می‌شود بیمار بنشیند، پشت پاشنه پا را زمین بگذارد و با دست انتهای کف و زیر انگشتان را بگیرد و به طرف عقب بکشد. در این حالت تاندون آشیل پاشنه پا را نگه دارد و با کشش دست فاشیای کف پا کشیده می‌شود. ثابت شده نوعی از فیزیوتراپی به نام امواج شوکی یا shock waves در این بیماری خیلی کمک کننده است استفاده از امواج لیزر هم طی فیزیوتراپی مفید است. ضمناً متخصصان فیزیوتراپی ورزش‌های کششی را به بیماران آموزش می‌دهند که در منزل هم انجام دهند. باید دانست درمان این بیماری انجام تمام مراحل فوق است و مثلا نمی‌توان به تنهایی با لیزر درمانی آن را درمان کرد. شاک ویو درمان با امواج شوک خارج جسمی یاESWT یا همان اصطلاح بین بیماران و پزشکان موسوم به شاک ویو SHOCK WAVE درمان مدرنی است که از سال ۲۰۰۰ تاییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا FDA را کسب کرده و در درمان فاشئیت پلانتار یا همان التهاب فاشیای کف پا و خار پاشنه از آن استفاده می‌شود. در این روش امواج مافوق صوت از طریق پوست به بافت‌های ملتهب فاشیای کف پا و استخوان ریز خار پاشنه برخورد کرده و انرژی زیاد آن باعث ترمیم و بهبود می‌شود. ESWT که به نوعی برگرفته از روش سنگ شکن کلیه است با درد و خونریزی و حتی تولید گرما در محل استفاده همراه نیست. این روش درمانی به بیمارانی توصیه می‌شود که ۶ ماه از ابتلایشان به خار پاشنه یا التهاب فاشیای کف پا می‌گذرد و به درمان‌های حمایتی غیر جراحی پاسخ نداده اند. در واقع در دوره حاد بیماری خار پاشنه و التهاب فاشیای کف پا شاک ویو موثر نیست. ESWTبه بیمارانی که ضربان ساز قلب یا به اصطلاح معمول باتری قلبی دارند تحت درمان با داروهای ضد لخته مثل هپارین یا وارفارین هستند و یا باردار هستند توصیه نمی‌شود.

 

درمان با فیزیوتراپی

در بعضی از موارد، برای توقف درد و بهبود آسیب دیدگی در بیماری خار پاشنه پا به جراحی و روش های تهاجمی نیاز است، اما روش های محافظه کارانه عموما کفایت می کند. فیزیوتراپ ها می توانند علت و نوع درد پاشنه را تعیین کرده و آن را درمان کنند. روش های درمانی فیزیوتراپی شامل برنامه تسکین درد و استحکام پایین پا می شود.

  • اولتراسوند (فراصوت): برای بسیاری از افراد اولتراسوند یک روش درمانی موثر برای تسکین درد پاشنه است. در این روش موج هایی به ناحیه آسیب دیده و دردناک ارسال می گردد. این موج ها در فرکانس یک میلیون ارتعاش در ثانیه حرکت می کنند. این موج ها تا عمق ۵ سانتیمتر (۲ اینچ) وارد بدن می شوند و باعث تسکین درد می گردند. موج های اولتراسوند تا جایی وارد بدن می شود که بر رباط پلانتار فاسیا اثر بگذارند. با استفاده از این روش، درد تسکین پیدا می کند. علاوه بر این، انقباض عضلات و رباط های بافت افزایش پیدا می کند. به دلیل افزایش جریان خون، بافت ها اکسیژن و مواد مغذی بیشتری دریافت می کنند و مواد زائد بافت خارج می شود و به بهبود بیماری کمک می کنند.
  • لیزر درمانی: لیزر به تسکین درد و بهبودی زخم کمک می کند. لیزر درمانی از طریق استفاده از پرتوهای لیزر با شدت کم به درمان خار پاشنه پا کمک می کند. با استفاده از این پرتوها، رشد بافت های جدید در ناحیه تحت تاثیر تحریک می شود و در نتیجه درد مرتبط با خار پاشنه تسکین پیدا می کند. لیزر پرتوهای کم شدت کمی را صرفا به ناحیه آسیب دیده ساطع می کند و به بافت مجاور آسیبی وارد نمی کند. پرتوهای لیزر به جای رشد کلسیم جدید، رشد بافت جدید را تحریک می کنند و درد را به شدت کاهش می دهد.
  • سوزن خشک: این روش درمانی براساس درمان نقاط ماشه ای است. برای از بین بردن درد نقاط ماشه ای، یک سوزن به آنها وارد می شود و به آرامی به طرفین تکان داده می شود تا زمانی که عضله به صورت موضعی منقبض شود. در مورد بیماری خار پاشنه پا، این نقاط ماشه ای معمولا در عضلات پا و ساق پا هدف درمان قرار می گیرند. با وجود استفاده از سوزن، این روش درمانی بیشتر به فیزیوتراپی و ماساژ نقاط ماشه ای مرتبط است تا طب سوزنی. در طب سوزنی بر خلاف روش سوزن خشک، سوزن ها بر طبق یک اصل متفاوت قرار داده می شوند و پس از جای گیری لمس و تکان داده نمی شود و در حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه سر جای خود باقی می مانند. در صورتی که درمان موفقیت آمیز باشد، عموما سه تا پنج جلسه درمانی کفایت می کند. روش سوزن خشک را باید جدی گرفت، زیرا درصد موفقیت بالایی دارد.
  • درمان دستی (کایروپراکتیک): این روش های درمانی اثر قابل توجهی بر ترمیم هر گونه محدودیت حرکتی بین استخوان ها یا عضله پا دارند.این روش ها باعث تسکین درد و خشکی می شوند. با استفاده از روش درمان با دست، ماساژ عمقی بافت درست در محل بوجود آمدن خار پاشنه پا و بافت مجاور انجام می گیرد. هدف شل کردن بافت تاندون و شکستن رسوب های کلسیم است. همچنین گردش خون تحریک می شود تا در عوض اینکه فرد برای مدت طولانی از بیماری خار پاشنه رنج ببرد، بیماری او در واقع درمان شود. چند دقیقه اول درمان معمولا کمی دردناک است، اما درد پس از چند دقیقه از بین می رود.
  • بستن پا: بستن پا باعث محافظت از پا می شود و عضلات و رباط های فشرده شده را شل می کند.
  • حرکات کششی/ استقامتی: کشش عضلات که بیمار احساس خشکی در آن را دارد. در کنار انجام بعضی از حرکات ورزشی استقامتی مخصوص قوزک پا به کاهش درد و بهبودی خار پاشنه پا کمک می کند.
  • شاک ویو درمانی: یک روش درمانی غیر تهاجمی جدید است که با شکل گیری عروق خونی و افزایش ارسال مواد مغذی به ناحیه آسیب دیده یک واکنش درمانی را آغاز می کند. این روش درمانی براساس امواج پرفرکانس سونار است که مستقیما خار پاشنه پا یا ناحیه مجاور آن را هدف قرار می دهند. این امواج صوتی بسیار پر انرژی هستند و بافت تاندون آسیب دیده را تحریک می کنند. این کار باعث تحریک فرآیند درمان و متوقف سازی التهاب مزمن می شود. معمولا پس از ۴ تا ۸ جلسه درمانی، بیماری فرد بهبود پیدا می کند.

اگر چه درد پاشنه در ابتدا تنها باعث درد خفیفی می شود، اما ممکن است با گذشت زمان تشدید پیدا کند و بیمار درد شدیدی را احساس می کند. خوشبختانه، در اغلب موارد، درمان خار پاشنه پا تنها با روش های محافظه کارانه صورت می گیرد. اغلب افرادی که از درد پاشنه رنج می برند سعی می کنند که درد اولیه و علائم دیگر آسیب دیدگی را نادیده بگیرند. اما نادیده گرفتن مشکل تنها باعث تشدید آن می شود و  باید برای جلوگیری از آسیب دیدگی بیشتر در سریع ترین زمان ممکن به پزشک مراجعه کنید. در ادامه نکاتی در ارتباط با این بیماری و نحوه درمان آن ارائه می شود:

  • به یک فیزیوتراپ مراجعه کنید و سریعا اقدام به درمان درد پاشنه خود کنید.
  • برای هر فعالیت کفش مناسب آن را بپوشید.
  • از پوشیدن کفش هایی که پاشنه و تخت فرسوده ای دارند خودداری کنید.
  • قبل از ورزش کردن بدن خود را به خوبی گرم کنید.
  • در حین انجام فعالیت های ورزشی، با سرعت مناسبی قدم بردارید.
  • در صورتی که اضافه وزن دارید، وزن خود را کاهش دهید.

 

از سری مطالب پزشکی عمومی و غیر تخصصی سایت (اطلاعات  عمومی و غیر تخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت  و اطلاعات عمومی پزشکی بازدیدکنندگان)