درمان چاقی و علل آن

درمان چاقی و علل آن

چاقی یا اضافه وزن چیست؟

فرم بدن هر فردی بیشتر مربوط به استخوان بندی و اسکلت بدن اوست. طرح اسکلت افراد ارثی بوده، ابعاد استخوان های دراز بدن و ستون مهره ها، عامل تعیین کننده ی قد افراد هستند، هنگامی می توان گفت که اندامی دارای تناسب است که تناسبی بین وزن، قد، ظاهر فرد وجود داشته باشد. برای مثال یک فرد قد بلند و باریک اندام ممکن است دارای وزنی مشابه یک فرد کوتاه قد و نسبتاً چاق داشته باشد. در حالی که وزن هیچ یک از آن دو مطلوب نیست. ابعاد طولی استخوانهای بدن یا به عبارتی قد افراد بعد از گذراندن دوران بلوغ رشد اسکلت متوقف می گردد. برخلاف قد که یکی از ویژگی های ثابت بدن می باشد. وزن یک عامل متغیر است. وزن تحت تأثیر رژیم های غذایی و در نتیجه عادات زندگی و عوامل دیگر کم یا زیاد می شود. البته باید توجه داشت که وزن بدن تا حدی به مقدار بافت عضلانی نیز بستگی دارد. مسلماً فردی با استخوان بندی بزرگ برای عمل و حرکت نیاز به ماهیچه های بزرگتری دارد. به طور کلی بافت های عضلانی ۴۰ درصد وزن بدن را تشکیل می دهند. انسان برای ادامه زندگی، مانند هر موجود زنده دیگری نیاز به غذا و انرژی دارد. غذا عامل اساسی در ساختمان بدن، رشد و نمو آن و به منزله ی سوخت بدن برای ایجاد حرارت و انرژی است. غذا دارای سه عمل اصلی است: ۱) برای موجودات زنده در مواقع لازم ایجاد انرژی می کند، انرژی که برای متابولیسم پایه و کار ضروری است. ۲) برای رشد و نمو موجودات زنده ضروری است و باعث رشد و ترمیم بافت های مختلف بدن می شود. ۳) غذا در بردارنده ی مواد تنظیم کننده متابولیسم بدن است (مثل ویتامین ها و غیره).

غذا چیست؟

در فیزیولوژی به تمام موادی که بوسیله ی موجود زنده، خواه به صورت جامد، مایع و گاز گرفته شود، غذا اطلاق می شود. اگر احتیاج غذایی موجود زنده کاملاً تأمین نشود. کلیه فعالیت های او در مدت کوتاهی متوقف می شوند.

تعریف چاقی Obesity

چاقی به معنی ذخیره شدن چربی اضافه در بدن است. مقدار غذای روزانه بایستی به اندازه ای باشد که نیازهای متابولیک بدن را تدمین کند اما آنقدر زیاد نباشد که موجب چاقی گردد. هرگاه مقدار انرژی حاصل از رژیم غذایی بیشتر از مقدار انرژی مورد احتیاج بدن باشد، فرد چاق می شود. زیاد خوردن غذا، کمی فعالیت جسمانی، اختلالات متابولیسمی، عوامل ژنتیکی و بیماری های مختلف از عوام مهم چاقی هستند. زیادی غذا چه چربی، چه کربوهیدرات، و چه پروتئین، به صورت چربی در بافت چربی ذخیره می شود تا بعدها برای تأمین انرژی به مصرف برسد. چربی عامل مؤثر و اصلی افزایش وزن بدن است و قابل کنترل می باشد. چربی زیاد سبب افزایش وزن و چاقی است. علت اصلی چاقی، زیاده روی در خوردن است. معمولاً ۱۰ تا ۱۵ درصد وزن بدن فرد طبیعی که خوب تغذیه شده است از چربی تشکیل شده است. چربی در تمام سلول ها، بافت ها و اعضای بدن یافت می شود. اما در بعضی از نقاط اصلی بدن، تعداد سلول های بیشتری وجود دارند که چربی به مقدار زیاد در آن انباشته شده و تشکیل لایه های چربی را می دهد. بزرگترین جایگاه حفره چربی بدن، حفره شکمی، اطراف مفاصل و مابین عضلات است. بیشترین مقدار چربی زیرپوست در دیواره ی شکم در قسمت پایین و در باسن است. این جایگاه های چربی، محتوی قطرات چربی تولید شده از سوخت غذاها هستند. (به خصوص چربی و قندها) که مازاد بر احتیاج بوده و در کبد و عضلات انباشته شده اند. چربی های طبیعی ذخیره شده در بدن علاوه بر جبران کمبود سوخت بدن، باعث قابلیت ارتجاع و تحمل ضربات در اعضاء مختلف می شود. ضمناً چربی ذخیره در زیر پوست به تنظیم درجه حرارت بدن کمک کرده و ایجاد برجستگی ها و انحناهای طبیعی بدن را می کند. غذاهای مختلف محتوی نسبت های متفاوتی از پروتئین ها، کربوهیدرات ها و چربی ها هستند. لذا بایستی تعادل مناسبی بین انواع غذا حفظ گردد تا کلیه سیستم های متابولیک بدن بتوانند مواد مورد نیاز خود را دریافت کنند.

انواع چربی بدن

در بدن انسان سه نوع چربی یافت می شود:

۱) چربی ساختمانی Structural Fat

این نوع از چربی برای پرکردن قسمت های خالی بین اعضا مختلف بدن بکار می رود و عمل این چربی ممانعت از سائیدگی یا صدمه به اعضای مربوطه است. این نوع چربی بیشتر بعنوان عامل حفاظتی و ساختمانی به کار می رود.

۲) چربی ذخیره طبیعی Normal Reserve Fat

این نوع چربی جهت سوخت و ساز و تولید انرژی بدن بکار می رود. در مواقعی که به هر علتی مواد غذایی جذب شده توسط دستگاه گوارش برای بدن کافی نباشد، بدن به راحتی از چربی فوق مایحتاج مورد لزوم خود را تأمین می نماید. چربی مذکور در تمام قسمت های مختلف بدن پراکنده می باشد. این چربی بهترین وسیله برای تهیه انرژی و کالری جهت فعالیت عضلات و گرمای بدن می باشد. هر دو نوع چربی ذکر شده به نام چربی طبیعی گفته می شوند و برای بدن لازم می باشند.

۳) چربی ذخیره غیر طبیعی Abnormal Reserve Fat

این نوع چربی کاملاً غیر طبیعی است و ذخیره ی آن باعث بیماری چاقی می شود. ذخیره ی این نوع چربی اگر ذخیره ای برای سوخت بدن است، اما به عکس چربی طبیعی، متأسفانه در مواقع فوری و ضروری به سهولت در دسترس استفاده ی بدن قرار نمی گیرد. این چربی های اضافی یعنی نوع غیر طبیعی آن، در نقاط مختلف بدن مانند شکم و باسن و کمر و... جمع و ثابت شده و راهی برای ورود به جریان خون، جهت سوختن و مصرف شدن ندارد. وقتی که افراد چاق با گرسنگی های سخت و رژیم های شدید شروع به کم کردن وزن می نمایند در درجه ی اول چربی ذخیره طبیعی و مورد لزوم خود را می سوزانند و فقط با رعایت رژیم های طولانی مدت و سخت در مراحل آخر است که ممکن است مقداری ازچربی های بی فایده بدن از بین برود. به همین دلیل است که اکثر افراد چاق از این امر شکایت دارند که پس از این همه زجر و رژیم های سخت، مواضعی از بدن آنها لاغر شده است که زیاد میل نداشته اند. یعنی پوست صورتشان کشیده شده، چشمها به گودی افتاده، ولی شکم، رانها و بازوها خیلی کم تغییر نموده است. چربی های نازیبا که آرزو داشته اند از بین برود هنوز پا بر جا باقی مانده است. نتیجه رژیم های غلط و خطرناک باعث می شود که این افراد چربی های لازم و مفید که برای پوشش استخوان ها و حفاظت اعضاء لازم است را از دست بدهند. پوستشان چین خورده و صورتشان پیر و چروک دار جلوه می کند و در مراحل آخر، بیمار مبتلا به بی حالی مفرط، ضعف اعصاب، ناراحتی های قلبی و عوارض دیگر می گردد.

پرخوری و چاقی

چاقی و افزایش وزن در هر مرحله ای که باشد، چه از نوع ساده و مختصر تا درجات خیلی سنگین، در هر جنس اعم از زن یا مرد و در هر سنی از عمر، همگی یک سرچشمه ی مشترک دارند و آن عدم هماهنگی در سوخت و ساز بدن می باشد. عامل این اختلال قسمتی مربوط به ارث و قسمتی دیگر بواسطه ی بیماری های مختلف خصوصاً بیماری های غدد مترشحه داخلی می باشد. در افراد طبیعی تقریباً وزن ثابت است. علت آن برابر غذای خوردن شده با انرژی مصرفی است، تنظیم این امر توسط مراکز گرسنگی و سیر در هیپوتالاموس صورت می گیرد. افزایش و یا کاهش توده ی نسجی توسط تعادل میان غذای خورده شده و انرژی مصرفی تعیین می شود. افراد چاق اغلب منکر پرخوری می شوند، اما می توان با بررسی از طریق تهیه فهرست غذاهای مصرفی و تعیین محتوای کالری آن از روی جداول استاندارد، با پرسش از افراد با محاسبه ی متابولیسم توسط کالریمتری غیر مستقیم، به وضعیت حقیقی آن فرد پی برد. مصرف بیش از حد مواد غذایی و کالری علت چاقی در اکثر موارد است و علت مرضی نادر می باشد. بعضی از بیماری های خاص و بیماری های غدد درون ریز مانند هیپوتیروئیدی، هیپوگنادیسم و تومورهای تولید کننده ی انسولین نیز باعث چاقی می گردند. البته گاهی به ندرت بیماری های هیپوتالاموس نیز می تواند باعث چاقی اکتسابی گردد. هنگامی که انرژی بیشتری (به شکل مواد غذایی) از آنچه می تواند به مصرف برسد وارد بدن گردد، وزن بدن افزایش می یابد. بنابراین آشکار است که چاقی در نتیجه زیادتر بودن میزان ورود انرژی از مصرف انرژی بوجود می آید. به ازای هر ۳/۹ کالری مازاد انرژی که وارد بدن می شود یک گرم چربی ذخیره می گردد. بیشتر بودن انرژی ورودی از میزان مصرف انرژی فقط در جریان مرحله ی برقراری چاقی بوجود می آید و بعد از اینکه شخص چاق شد، برای اینکه چاق بماند فقط کافی است میزان ورودی انرژی با میزان مصرف انرژی برابر باشد. برای اینکه شخص لاغر شود، میزان مصرف انرژی بایستی بیشتر از مقدار ورودی باشد. در واقع، مطالعه افراد چاق نشان داده است که میزان ورود غذا در مرحله سکون چاقی (بعد از برقراری چاقی) تقریباً با افراد طبیعی برابر است.

تعریف گرسنگی

گرسنگی به معنی میل شدید به غذا است که با تعدادی احساس های دیگر همراه است. در شخصی که برای چندین ساعت غذا نخورده باشد، معده دچار انقباضات شدید ریتمیک موسوم به انقباضات گرسنگی می شود. این انقباضات باعث فشردگی در معده می گردند و گاهی در موارد شدیدتر تبدیل به درد گرسنگی می شوند.

تعریف اشتها Apeetite

منظور از اشتها تمایل بیشتر به انواع ویژه ای از غذاها نه به تمام غذاها است. بنابراین، اشتها به شخص کمک می کند تا نوع غذایی را که می خورد انتخاب کند.

تعریف سیری Satiety

سیری نقطه ی مقابل گرسنگی می باشد، و به معنی احساس ارضای کامل میل به جستجوی غذا است. سیری معمولاً در پی پر شدن معده با هر غذایی پیش می آید.

مراکز عصبی تنظیم میزان ورود غذا

هسته های جانبی هیپوتالاموس را «مرکز گرسنگی» یا مرکز تغذیه و هسته های شکمی میان هیپوتالاموس را «مرکز سیری» می نامند. مرکز تغذیه و یا مرکز گرسنگی از طریق تحریک مستقیم تمایل فرد را برای خوردن غذا ایجاد می کند. از طرف دیگر، مرکز سیری از طریق مهار مرکز تغذیه عمل می کند. عمل هیپوتالاموس در تغذیه، کنترل مقدار غذای خورده شده و فعال کردن دیگر مراکز عصبی کنترل کننده می باشد. هنگامی که ذخایر غذایی بدن از حد طبیعی کمتر می شوند مرکز تغذیه ی هیپوتالاموس فوق العاده فعال شده و شخص علائم گرسنگی را نشان می دهد. از طرف دیگر هنگامی که ذخایر غذایی فراوان باشند شخص گرسنگی خود را از دست می دهد و حالت سیری پیدا می کند.

علل چاقی

۱) تنظیم غیر طبیعی غذای مصرفی

مقدار غذای مصرفی روزانه بایستی به اندازه ای باشد که نیازهای متابولیک بدن را تأمین کند، اما اگر مصرف غذا زیادتر از حد طبیعی باشد، باعث چاقی می گردد. زیادی غذا چه چربی، چه کربوهیدرات، و چه پروتئین به صورت چربی ذخیره می گردد و باعث چاق شدن فرد می گردد. بعبارتی در نتیجه زیادتر بودن میزان ورود انرژی از مصرف انرژی در بدن، مسئله چاقی پیش می آید. برای اینکه شخص لاغر شود، میزان مصرف انرژی بایستی بیشتر از مقدار ورودی باشد. زیرا چاقی در نتیجه بالا بودن نسبت ورود غذا به فعالیت روزانه بوجود می آید. بنابراین چاقی غالباً ناشی از اختلالی در مکانیسم تنظیم کننده ی تغذیه است. این اختلال می تواند در نتیجه ی عوامل روانی که بر روی تنظیم تغذیه تأثیر می کنند یا در نتیجه ضایعات خود هیپوتالاموس به وجود می آید.

۲) عوامل ارثی

در بسیاری از موارد چاقی صورت و بدن یک چاقی ارثی بوده و به فرزند منتقل می گردد. انتقال این صفت بر اساس اصل توارث سبب می گردد فرد در هر سنی که باشد چاقی بروز می کند، ولو اینکه به طور طبیعی تغذیه نماید. ازاین رو به خوبی می توان فهمید که چرا در یک خانواده، یک عده ای از خواهر و برادران با هم از یک نوع رژیم تغذیه ای در خانواده استفاده می کنند، بعضی از آنها به سرعت چاق شده و عده ای دیگر به همان وزن طبیعی باقی می مانند. زیرا در بعضی از آن افراد صفت ارثی فوق دخالت نداشته است. ژن ها می توانند تغذیه را از چندین راه مختلف کنترل کنند: الف) اختلال ژنتیکی مرکز تغذیه که میزان ذخیره ی مواد غذایی را در سطحی بالاتر یا پایین تر از حد طبیعی تنظیم می کند. ب) عوامل غیر طبیعی روانی ارثی که اشتها را تحریک کرده و یا موجب می شوند که شخص بعنوان یک وسیله رهایی از ناراحتی ها غذا بخورد.

۳) عوامل روانی

مطالعه ی افراد چاق نشان می دهد که نسبت زیادی از چاقی ناشی از عوامل روانی است. شاید شایعترین عامل روانی که در ایجاد چاقی دخالت دارد این عقیده ی رایج است که باید سه وعده غذا در هر روز صرف شود و هر وعده غذا نیز باید فرد معده را پرکند. بسیاری از کودکان این عادات را که از طرف والدین شان به آنها تحمیل می شود، می پذیرند و در سراسر عمر به آن ادامه می دهند. علاوه بر آن غالباً دیده می شود که افراد در ضمن یا متعاقب مشکلات روحی و وضعیت های استرس زا، از قبیل مرگ والدین، یک بیماری شدید و یا حتی افسردگی و بیماری های روحی دیگر شدیداً چاق می شوند. به نظر می رسد که غذا خوردن غالباً برای رهایی از فشار روحی است.

۴) اختلالات هیپوتالاموس

مرکز تنظیم کننده تغذیه در هیپوتالاموس می باشد. بعبارت دیگر مرکز سیری و مرکز گرسنگی در هیپوتالاموس می باشد. کوچکترین اختلال عمل در هیپوتالاموس سبب اختلالات تغذیه ای و چاقی می گردد. ضایعات هسته های شکمی میان هیپوتالاموس موجب می شود که فرد با ولع زیادی غذا بخورد و در نتیجه چاق گردد. همچنین مشخص گردیده که این اختلالات معمولاً با تولید بیش از حد انسولین همراه هستند که به نوبه ی خود رسوب چربی را افزایش می دهد. اختلالات بعضی از غدد درون ریز دیگر مانند غده هیپوفیز می تواند، سبب مشکلاتی گردد. بسیاری از افراد مبتلا به تومورهای هیپوفیزی که تومور به سوی هیپوتالاموس پیشرفت می کند، دچار چاقی پیشرونده می شوند . پس به طور قطع هر گونه آسیبی که به هیپوتالاموس وارد شود می تواند در انسان چاقی ایجاد کند. البته قابل ذکر است که همه افراد چاقدارای آسیب هیپوتالاموس نمی باشند. در افراد چاق معمولاً این احتمال وجود دارد که سازمان عملی مرکز تغذیه در فرد چاق با فرد غیر چاق تفاوت داشته باشد. بعنوان مثال، گرسنگی شخص چاقی که خود را تا وزن طبیعی لاغر کرده باشد بسیار شدیدتر از گرسنگی در افراد عادی است. این موضوع نشان می دهد که درجه ی تنظیم مرکز تغذیه در فرد چاق در مقایسه با شخص طبیعی در سطح بسیار بالاتری از نظر ذخیره مواد غذایی قرار دارد.

۵) تغذیه بیش از حد در دوران کودکی (چاقی در کودکی)

تغذیه بیش از حد کودکان بویژه در اوان کودکی و تا حدود کمتری در سال های آخر کودکی می تواند منجر به یک عمر چاقی گردد. تعداد سلول های چربی در بدن شخص بالغ، در سنین اولیه ی زندگی تعیین می شود. میزان تشکیل سلول های چربی جدید در کودکان چاق مخصوصاً سریع است و این امر با سرعت کمتری تا زمان بلوغ ادامه می یابد. از آن به بعد، تعداد سلول های چربی در سراسر باقیمانده ی دوران زندگی تقریباً ثابت می ماند. در شخصی که تعداد بیش از حدی سلول های چربی دارد. مکانیسم خود تنظیم هیپوتالاموس برای کنترل بافت چربی در سطح بالاتری تنظیم می شود.

درمان چاقی

کم کردن وزن بدن و درمان چاقی به طور ساده عبارت است از« کمتر کردن میزان ورود انرژی به بدن از میزان مصرف انرژی یا بعبارت دیگر ایجاد بی غذایی و گرسنگی نسبی». به همین منظور، بیشتر رژیم های غذایی چنان برنامه ریزی می شوند که محتوی مقدار زیادی کم انرژی اما پرحجم باشند که به طور کلی از مواد سلولزی فاقد انرژی غذایی تشکیل شده اند. این مواد کم انرژی و پرحجم، معده را متسع کرده و بدینوسیله تا حدودی گرسنگی را برطرف می سازند. البته باید حتماً به این موضوع توجه داشت در دوران رژیم گرفتن می بایستی از بروز کمبود ویتامین ها جلوگیری کرد. هر چه شخص فعالیت عضلانی بیشتری انجام دهد، میزان مصرف روزانه ی انرژی او بیشتر خواهد شد و چاقی سریعتر از بین خواهد رفت. بنابراین، فعالیت عضلانی اجباری و حرکات و نرمش های دوره ای روزانه، غالباً یک قسمت لازم و ضروری درمان چاقی را تشکیل می دهد. داروهای مختلفی برای کاهش دادن گرسنگی و درمان چاقی مورد استفاده قرار گرفته اند، که اکثراً مستقیماً مرکز تغذیه در هسته های جانبی هیپوتالاموس را مهار می کند. اما استعمال این داروها خطرات و عوارضی را در برداشته است. زیرا اکثر این داروها تحریک پذیری سیستم عصبی را افزایش می دهد و شخص را عصبی می کند و فشار خون را بالا می برد. در اکثر موارد شخص بزودی با داروسازگار می شود، به طوری که کاهش وزن معمولاً از ده درصد بیشتر نیست. در افرادی که کمی چاق هستند و یا آنهایی که در سنین میانسالی یا پیری چاق می شوند قسمت اعظم چاقی ناشی از هیپرتروفی (چاق شدن و بزرگ شدن) سلول های چربی موجود است. این نوع چاقی ناشی از هیپرتروفی (چاق شدن و بزرگ شدن) سلول های چربی موجود است. این نوع چاقی خیلی خوب به درمان جواب می دهد، یک ویژگی قابل توجه در این نوع چاقی این است که این افراد دارای ترشح بیش از حد انسولین می باشند.

منبع: کتاب راز زیبایی و تناسب اندام

خدمات تخصصی معرفی شده در این سایت صرفا جهت آگاهی و اطلاع می باشد

Leave a Reply