موی سر

موی سر

 post_image

موی سر رشته‌های طویلی هستند، متشکل از سلول های شاخی شده که از سطح پوست بدن بیرون آمده‌اند و اندازه آن ها از نظر طول و قطر بسیار متغیر است.  هر مو دارای یک قسمت بیرون از پوست به نام ساقه مو و یک قسمت درون پوستی به نام ریشه مو می‌باشد که هر دو قسمت ساختمان یکسانی دارند. مو از ساختمانی لوله‌ای شکل و مشتق از اپیدرم به نام فولیکول بوجود می‌آید.

ساقه مو

ساقه موی سر از سه قسمت مغز، قشر و کوتیکول تشکیل شده است.

مغز:مغز مو در مرکز موی سر قرار دارد و موهای ظریف فاقد مغز می‌باشند. سلول های تشکیل دهنده مغز بزرگ و واکوئله بوده و بطور متوسط شاخی می‌شوند.

قشر:ناحیه اطراف مغز موی سر می‌باشد که ضخامت عمده مو را تشکیل می‌دهد و از سلول های شدیداً شاخی شده و فشرده تشکیل شده است. رنگ مو مربوط به رنگدانه‌های ملانین موجود در سلولهای این لایه می‌باشد که توسط ملانوسیت های واقع در ماتریکس مو تولید و سپس به این سلولها منتقل می‌گردد.

هر چه مقدار ملانین کمتر باشد، رنگ ملانین روشن تر و بالعکس خواهد بود. در موهای قرمز، ملانین از نوع فئوملانین می‌باشد. سفید شدن موی سر به علت از بین رفتن رنگدانه ملانین در سلول های قشری است.

کوتیکول: از یک ردیف سلول پهن و کاملاً شاخی شده تشکیل یافته است که مانند فلس ماهی ها هر سلول قسمتی از سلول مجاور خود را می‌پوشاند. نحوه قرار‌گیری سلول های کوتیکول باعث شده که هم مو نفوذ‌پذیر بوده و قابل رنگ کردن باشد و هم انعطاف‌پذیر بوده و پس از خیساندن قابل پیچش باشد.

فولیکول مو

فولیکول موی سر ساختمانی لوله‌ای است که از سطح اِپی دِرم شروع و انتهای عمقی آن در لایه زیر پوست قرار می‌گیرد. انتهای عمقی فولیکول متسع شده و پیاز مو را به وجود می‌آورد. پیاز مو در قاعده خود دارای ناحیه تو رفته‌ای است که حاوی درم بوده و پاپیلا نامیده می‌شود. پاپیلا ناحیه‌ای غنی از رگ های خونی است.

انتهاهای عصبی هم در تشکیل مو نقش القایی دارند و هم برای نگهداری و رشد مو دارای اهمیت حیاتی هستند. بطوری که انهدام پاپی موی سر و یا قطع جریان خون آن منجر به مرگ فولیکول می‌گردد. سلول های اِپیدرمی پوشاننده پاپی، سلولهای زایایی هستند که ماتریکس مو را تشکیل می‌دهند. سلول های ماتریکسی فعالانه تقسیم شده، مو و غلاف درونی ریشه مو را بوجود می‌آورند.

به این معنی که اگر ماتریکس را به عنوان کلاهکی استوانه‌ای فرض نماییم، سلول های ناحیه مرکزی آن مغز مو، سلول های ناحیه محیطی نسبت به آن ها قشر مو، سلول های محیطی‌تر کوتیکول مو و محیطی‌ترین سلولها غلاف درونی ریشه مو را بوجود می‌آورند. سلول های ماتریکس موی سر، همانند سلولها بازال اِپی دِرم، سلولهایی را بوجود می‌آورند که نهایتاً شاخی می‌شوند، با این تفاوت که ماده شاخی تولید شده توسط سلولهای حاصل از ماتریکس از نوع کراتین سخت و چسبنده بوده و سلولهای شاخی شده نمی‌ریزند (برخلاف پوست).

فولیکول موی سر از نظرساختمانی شامل مو در قسمت مرکزی و غلاف هایی در اطراف آن به اسامی غلاف درونی ریشه مو و غلاف بیرونی ریشه مو می‌باشد.

غلاف درونی ریشه مو

این غلاف، مو را تاسطح اتصال غدد چربی به فولیکول می‌پوشاند و از این به بعد از بین می‌رود و فضای باقی مانده به جای آن برای دفع ترشحات غدد چربی مورد استفاده قرار می‌گیرد. غلاف درونی ریشه مو حرکت موی درحال رشد را تسهیل و خود شامل سه لایه به اسامی کوتیکول، هاکسلی و هنله است.

غلاف بیرونی ریشه مو

غلاف بیرونی ریشه موی سر در اطراف غلاف درونی قرار گرفته و در امتداد با اِپی دِرم می‌باشد. بطوری که این لایه در قسمت های عمقی از یک ردیف سلول و در قسمت های میانی از دو ردیف سلول تشکیل شده ولی در قسمت های فوقانی شبیه اپی درم و از نوع مطبق می‌باشد. غشای پایه ضخیمی به نام پرده شفاف فولیکول مو را از بافت همبند دِرم در اطراف فولیکول متراکم شده جدا می‌کند که غلاف دِرمی نامیده می‌شود.

دسته کوچکی از عضلات صاف که بطور مایل بین فولیکول مو و طبقه پاپیلایی درم قرار گرفته عضله راست کننده مو نامیده می‌شود. انقباض این عضله در پاسخ به سرما، ترس یا هیجان باعث سیخ ایستادن موها می‌شود. موهای ناحیه صورت فاقد عضله راست کننده می‌باشند.

 چرخه رشد مو

موهای انسان دارای دوره‌های رشد و استراحت بوده و بعد از مدت معینی می‌ریزند. در چرخه رشد موها سه مرحله آناژن کاتاژن و تلوژن قابل تشخیص می‌باشد.

  آناژن

 دوره رشد موها می‌باشد و این دوره در موی سر ۲ تا ۶ سال و در موهای سایر نقاط بدن ۱ تا ۶ ماه می‌باشد. در هر زمان، بطور متوسط ۸۵ درصد موها در مرحله آناژن هستند.

کاتاژن

دوره کوتاهی است که طی آن تقسیم سلول های ماتریکسی متوقف و فولیکول مو از ناحیه پاپیلا جدا می‌شود.

تلوژن

دوره‌ای است که حدود سه ماه طول می‌کشد و در این دوره همه فعالیت های سلولی متوقف می‌گردد و موی سر مرده که همراه فولیکول دژنره شده‌اش ( موی چماقی نیز نامیده می‌شود)، ضمن شست و شو و یا در اثر فشار ناشی از رشد موی جدید می‌افتد. روزانه بطور متوسط ۵۰ تا ۱۰۰ تار مو می‌ریزد و توسط موهای جدید جایگزین می‌شود. اگر ریزش موی سر زیاد باشد منجر به طاسی می‌گردد. در مورد تجدید موهای ریخته شده عقیده بر این است که فولیکول جدید از سلولهای زایای غلاف بیرونی حاصل و در محل موی ریخته شده رشد می‌کند.

موهای ظریفی که در مرحله جنینی ظاهر می‌شوند موهای لاناگو Lango، موهای ریزی که پس از بلوغ ظاهر می‌شوند موهای کرکی و موهای معمولی، موهای نهایی نیر نامیده می‌شوند.

 لایه بیرونی پوست ما اِپی دِرم نامیده می شود و پر از منفذ است. منافذی در پوست وجود دارد که دارای غدد عرقی و فولیکول های مو می باشد و مو از آنها می روید. فولیکول ها به سمت پایین به داخل دِرم یا زیر پوست حرکت می کند(گسترش می یابد) و از یک پیاز یا ریشه رشد می کند.فولیکول های مو اغلب در مجاورت غددی که چربی ترشح می کنند هستند تا ساقه مو را با نرم کردن و روغنی کردن محافظت کنند .

فولیکول در عین نگه داشتن ساقه مو به یک عضله کوچک نیز متصل می شود که عضله راست کننده مو نامیده می شود. این ماهیچه می تواند قدرت استواری و راست کردن به مو ببخشد. همچنین این ماهیچه باعث می شود که در ناحیه رشد مو در پوست شما بنظر برسد که یک حفره یا گودال کوچک ایجاد شده است.  یک ساقه مو از پروتئینی بنام کراتین ساخته می شود (همان ماده ای که ناخن انگشتان شما از آن ساخته شده اند) و سه لایه دارد.

پوست بیرونی به نام کوتیکل از سلول های مرده ای ساخته می شود که به ساقه موی سر استقامت و مقاومت می بخشد. درون مو لایه ای بنام کورتکسوجود دارد که به موی سر رنگ می دهد و درون آن لایه مدولا وجود دارد. در انتهای مو، زیر پوست درون فولیکل، ریشه مو سلولها را تولید می کند که بخش زنده مو را تشکیل میدهند.

تمام این جزئیات درون پوست اتفاق می افتد. رویش موهای جدید سلولهایی را که از قبل وجود داشته اند را به سمت بالا هل می دهد و از فولیکول بیرون میراند. همانطور که مو به بیرون از پوست رانده می شود،موئی که روی سر مشاهده می شود DNAاش را از دست داده و تبدیل به یک رشته پروتئین می شود. این رشته پروتئین (که به آن شانه می زنید و برس می کشید) یک بافت زنده نیست تنها بخش زنده مو سلولهای داخل فولیکل مو می باشد که در زیر پوست قرار دارد.

رنگ مو

رنگ موی سر محدود می باشد، مانند پوست شما و بستگی به این دارد که چه تعداد ملانین در کورتکس موی شما وجود دارد. ملانین یک نوع پروتئین است و چند نوع از آن وجود دارد. یکی از آنها یک ماده رنگی است که دارای رنگ تیره می باشد. موی سر سیاه تعداد بسیار زیادی از ماده رنگی (pigment) را دارد. موی سفید هیچ ماده رنگی ندارد. مویی که ما داریم در فرمهای مختلف و در قسمت های گوناگون بدن می روید.

منبع : کتاب رازهای زیبایی و جوانی

خدمات تخصصی معرفی شده در این سایت صرفا جهت آگاهی و اطلاع می باشد

Leave a Reply